Tanzanya Cumhurbaşkanının Türkiye Ziyareti

Küresel belirsizliklerin hâkim olduğu bir ortamda Türkiye ve Tanzanya daha güçlü diplomatik ve ekonomik ilişkilere doğru bir rota çizerken Tanzanya’dan Türkiye’ye Cumhurbaşkanlığı seviyesinde 14 yıl aradan sonra gerçekleşen ziyaret; diyalog, iş birliği ve ortak refahın hâkim olduğu parlak bir geleceğe zemin hazırlıyor.

Ankara’nın iddialı ve çok yönlü uzun vadeli strateji sayesinde Türkiye-Afrika ilişkileri hızla genişlemiştir. Afrika kıtasını siyasi, ekonomik, kültürel ve diğer pek çok açılardan etkileyen Türkiye, kıtada yükselen bir güç olmayı başardı. Türkiye’nin kıtada artan etki ve nüfuzu 2008 yılında Afrika Birliği’nin (AfB) Türkiye’yi stratejik ortak olarak tanımasıyla bir kez daha gerçeklik kazandı. Tarihi ve kültürel bağları kapsamında Kuzey Afrika ülkeleriyle iyi ilişkiler geliştiren Türkiye, özellikle 2011 yılında çoğunlukla insani ve yeniden yapılanma yardımları kapsamında Somali’ye dahil olmasıyla birlikte Sahra Altı Afrika ülkelerinde de önemli bir aktör hâline geldi.  Türkiye’nin Sahra Altı Afrika’da artan nüfuzunu ve etkisini görünür kılan bir diğer ülke Doğu Afrika’nın istikrarlı ve güvenilir ekonomisine sahip Tanzanya ile geliştirmiş olduğu çok yönlü ilişkilerdir.

Tanzanya ile Türkiye köklü kültürel ve ekonomik bağlara sahiptir. Türkiye’nin 1998’deki Afrika açılımından önce 1979 yılında Sahra Altı Afrika’da açılan ilk büyükelçiliklerinden biri olan Darüsselam’daki Türkiye Büyükelçiliği iki ülke arasındaki yakın bağların göstergesidir. Bütçe kısıtlamaları nedeniyle 1984’te kapatılan büyükelçilik 2009 yılına gelindiğinde dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Tanzanya ziyareti sonrasında yeniden faaliyete geçmiştir. Türkiye ve Tanzanya ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcına işaret eden Türkiye’nin üst düzey ziyaretini dönemin Tanzanya Cumhurbaşkanı Jakaya Kikwete’nin Türkiye ziyareti takip etti. Kikwete’nin Türkiye ziyareti Tanzanya resmi yetkililerinin Türkiye’ye gerçekleştirdiği ilk üst düzey ziyaret olması açısından ikili ilişkilerde kazanılan ivmeyi gösteriyor.

Tanzanya ve Türkiye ilişkilerinde sürdürülebilirliğe, kapsayıcılığa ve refaha öncelik  veren yeni dönem, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2017 yılında gerçekleştirdiği ziyaret ile başlamıştır. Cumhurbaşkanı Erdoğan, beraberindeki Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ile birlikte siyaset ve iş dünyasından insanların katıldığı Türkiye Tanzanya İş Konseyi toplantısında iki ülke arasında gelişen bağların her iki ülkeye de kazan-kazan perspektifiyle birçok fırsat sunduğunu belirtmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ziyareti sırasında gerçekleştirmiş olduğu temaslar meyvesini vermiş ve Tanzanya Ankara Büyükelçiliği açılmıştır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Tanzanya ziyareti sonrasında Tanzanya-Türkiye ikili ilişkilerini etkileyen itici güçlerin jeopolitik, ekonomik ve güvenlik hususlarının karmaşık etkileşiminden kaynaklandığı görülmüştür. Bunlar arasında bölgesel istikrar, ekonomik fırsatlar, geleneksel olmayan güvenlik tehditlerine karşı ortak çıkarlar ve Ankara’nın Afrika Boynuzu bölgesinin kalkınmasına olumlu katkıda bulunma arzusu yer almaktadır.

Zengin maden ve doğal gaz kaynakları ile öne çıkan Tanzanya ve Türkiye arasındaki olumlu siyasi diyalog ticari ilişkilere de yansımıştır. Türkiye’nin G-20 gibi çok uluslu kuruluşlarda sahip olduğu nüfuzu taraflara çeşitli sektörlerdeki ilişkilerini derinleştirme ve çeşitlendirme bakımından önemli fırsatlar sunmaktadır. Nitekim Türkiye, iki ülke arasındaki güçlü ilişkiler ve iş birliği kapsamında ticaret ve yatırım alanındaki birikimini Tanzanya ile paylaşmaya hazır olduğunu her fırsatta dile getirmiştir. 2012 yılında iki ülke arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin altyapısını oluşturan ve düzenli aralıklarla toplanan Ortak Ekonomik Komisyon (OEK) kurulmuştur. Ekonomik bağların gelişmesiyle birlikte daha fazla Türk şirketi Tanzanya-Türkiye ilişkilerinin ortaklığa geçişine zemin hazırlamıştır. Özellikle son beş yılda Türk müteahhitlik sektöründeki firmalar Tanzanya’da çok sayıda farklı projeye imza atmıştır. Türkiye Müteahhitler Birliği’ninraporları Tanzanya’nın 2021 yılında en fazla proje üstlenilen 3. ülke olduğunu göstermiştir. Türk inşaat şirketi Yapı Merkezi aracılığıyla Tanzanya’daki inşaat projelerine önemli katkılarda bulunan Türkiye, kıtadaki en önemli anlaşmalardan biri olan Standart Hatlı Demiryolu projesi için 5 milyar dolar değerinde sözleşme imzalamıştır. Covid-19 salgını, uluslararası tedarik zincirlerinin bozulması ve küresel enflasyon gibi zorluklara rağmen iki ülke arasındaki ticaret hacmi artmaya devam etmiştir. Tanzanya ile Türkiye arasındaki ticaret son beş yılda Türkiye lehine seyrederken ikili ticaret hacmi 2003’te 11 milyon ABD dolarından 2023’te 345 milyon ABD dolarına ulaşarak ciddi bir büyüme kaydetti. İki ülke arasında ticaret hacminin yükselmesine etki eden faktörler arasında Türk Hava Yolları’nın İstanbul- Darüsselam ve İstanbul- Kilimanjaro arasında direkt uçuşlara başlaması da önemli katkılar sağladı.

Türkiye’nin Tanzanya’ya artan ilgisi sadece siyaset ve ekonomiyle sınırlı kalmamış eğitim ve kültürel alanları da kapsayacak şekilde her alanda ivme kazanmıştır.  Türk üniversitelerinde çok sayıda Tanzanyalı öğrenci eğitim görürken Türkiye Maarif Vakfı da Darüsselam, Kilimanjaro ve Zanzibar’ın en seçkin okulları arasında yer almıştır. Keza YTB tarafından da her yıl çok sayıda Tanzanyal öğrenci burs imkânı elde etti.

Samia Suluhu Hassan’ın Ziyareti ve İlişkilerde Yeni Dönem

17-21 Nisan 2024 tarihlerinde Tanzanya Cumhurbaşkanı Samia Suluhu Hassan’ın Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyaret iki ülke ilişkilerindeki stratejik ortaklığa ve yüksek düzeyde olgunluğa işaret ediyor. Tanzanya ile Türkiye arasındaki ilişkilerin önemli ölçüde arttığı bir dönemde ikili bağları güçlendirmek, ticari, ekonomi ve kültürel ilişkileri genişletmeyi hedefleyen ziyaret kapsamında Türkiye Ticaret Bakanlığı ve DEİK ev sahipliğinde Türkiye-Tanzanya İş Forumu düzenlendi. Yatırımların Teşviki ve Kolaylaştırılması Konusunda İş birliği de dahi olmak üzere Türkiye Yatırım Ofisi ve Tanzanya Yatırım Merkezi arasında eğitim, ekonomik diplomasi ve kültürel iş birliği alanlarında altı Mutabakat Zaptı imzalandı. Gelişen ve derinleşen Tanzanya-Türkiye ilişkileri, Tanzanya’nın ekonomik ortaklıkları çeşitlendirme ve gelişmekte olan piyasaların sürdürülebilir büyüme potansiyelinden yararlanma hedefleriyle de örtüşmektedir. DEİK Forumunda Hassan, Türkiye’nin iş dünyasıyla yakın ilişkiler kurarak Tanzanya’nın yatırım potansiyelini göstermeyi ve sürdürülebilir kalkınmayı kolaylaştıracak ortaklıklar kurmayı hedeflediklerini ifade etti. Cumhurbaşkanı Hassan’ın sözlerinden de anlaşılacağı üzere karşılıklı saygı ve kazan-kazan ilkeleri çerçevesinde gelişen Tanzanya-Türkiye dostluk ilişkileri yeni dönemde derinleşme sürecine doğru ilerliyor. Bir dizi düzenli üst düzey ziyaret, sürekli diyaloglar ve çeşitli sektörleri kapsayan iş birliği mekanizmalarının kurulması yoluyla derinleşen Tanzanya-Türkiye ilişkileri aynı zamanda her iki ülkenin de ilişkilerine atfettikleri siyasi taahhüt ve önceliği de yansıtmaktadır.

Sonuç olarak Batı Hint Okyanusu’nda stratejik bir konuma sahip olan Tanzanya tarım, madencilik, enerji, altyapı, ilaç ve bilgi teknolojisini kapsayan çeşitli sektörlerde ticaret ve yatırım için fırsatlar sunan geniş ve dayanaklı bir ekonomik potansiyele sahip. Diğer yandan güçlendirilmiş demokrasisi, siyasi istikrarı ve sürdürülebilir ekonomik büyümesi Tanzanya’nın bölgesel ve küresel konularda iddialı ve kendinden emin bir otoriteyle hareket etmesine imkân sağlamıştır. Dolayısıyla Afrika’da önemli bir dış politika oyuncusu konumundaki Tanzanya, Türkiye için kilit bir ortak olarak büyük önem taşımakta. Bu kapsamda Türkiye ve Tanzanya, ortak güç ve ortak çıkarlardan stratejik olarak yararlanarak ekonomik büyümeyi, bölgesel entegrasyonu ve insan odaklı kalkınmayı teşvik eden kalıcı bir ortaklık kurabilirler.

[Gözde Söğütlü, İstanbul Üniversitesi çatışma çözümü ve uyuşmazlık analizi alanında doktora öğrencisidir.]

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu